Kamikaze İHA’lar (İnsansız Hava Araçları), belirli bir hedefi vurmak üzere tasarlanmış, tek kullanımlık, otonom veya uzaktan kumandalı araçlardır. Bilindiği üzere bu İHA’lar, mühimmat taşıyan bir silah sistemi olarak tasarlanmış olup hedefe çarparak patlayıcı yüklü gövdeleriyle kendilerini imha etme konseptinde kullanılmaktadır.

Kamikaze İHA Kavramı: Nedir, Nereden Gelmiştir?

İsmini II. Dünya Savaşı'nda Japon pilotların düşman hedeflerine doğru dalış gerçekleştirdikleri saldırılardan (kamikaze) alan kamikaze İHA’lar, günümüz askeri teknolojisinin gelişmesiyle birlikte asimetrik savaşın etkili unsurlarından biri haline gelmiştir

Şekil 1 Japonya'nın Kamikaze Uçakları

Kamikaze İHA kavramının kökenine bakılacak olursa, ilk kullanımının 1980'lerde İsrail tarafından geliştirilen "Harpy" isimli İHA’ya dayandığını görülmektedir. Hedefini otonom olarak tespit ederek saldırı gerçekleştiren Harpy, savunma sistemlerine karşı büyük bir tehdit oluşturmuş ve bu yaklaşım, sonrasında birçok ülke tarafından da benimsenmiştir.

Şekil 2 Harpy Kamikaze İHA

Bu İHA’lar, teknolojinin küçülmesi ve ucuzlaması sayesinde daha erişilebilir hale gelmiş; görüntü işleme, yapay zeka, seyrüsefer teknolojileri ve uçuş stabilitesi gibi alanların gelişimle birlikte doğruluğu yüksek, kısa sürede devreye alınabilir birer saldırı aracı olmuştur. Özellikle Ukrayna-Rusya çatışması ve Karabağ Savaşı gibi güncel örnekler, kamikaze İHA’ların stratejik avantajlarını ortaya koyarak askeri stratejilerde büyük bir dönüşümü başlatmıştır.

Bu makalede ise tümdengelim metoduyla İHA’ların anatomisi, donanım ve yazılım bileşenleri, faydalı yük sistemleri, sensör ve algılayıcı teknolojileri gibi genel başlıklardan başlayarak kamikaze İHA’ların asimetrik harp unsuru olarak etkisi ve güncel olaylardan (Ukrayna-Rusya Savaşı, Karabağ Savaşı, İran-İsrail Çatışması vb.) hareketle kamikaze İHA’ların harp sahasında kullanımından bahsedeceğim.

İHA Tasarımı ve Donanım Bileşenleri

Genel olarak İHA’ların donanım bileşenleri; gövde, motorlar, pervaneler ve batarya/yakıt sistemleri gibi temel yapı taşlarından oluşmaktadır. Gövde, genellikle karbon fiber, kompozit veya dayanıklı plastik gibi hafif ve dayanıklı malzemelerden üretilir. Böylece uçuş performansı ve stabilite sağlanarak enerji verimliliği elde edilir. Motorlar, pervaneleri döndürerek İHA’nın hareket etmesini sağlarken pil/yakıt sistemleri ise enerji kaynağı olarak görev yapar. İHA’nın havada kalmasını ve manevra yapmasını sağlayan pervanelerde ise aerodinamik tasarım özellikleri yakıt verimliliği için önemlidir.

Kamikaze İHA’lar, geleneksel İHA’lardan daha dayanıklı ve saldırıya karşı daha dirençli yapıdadırlar ancak geri dönüş zorunluluğu olmadığından hafiflik ve hız gibi faktörlerde farklı önceliklendirmelere tabi tutulurlar. Genellikle, patlayıcı yüklü ve hedefe çarpma odaklı olduklarından gövde tasarımında ağırlık merkezi dikkatli bir şekilde dengelenmeli ve pervane-motor kombinasyonları yüksek hızlara ulaşacak şekilde ayarlanmalıdır.

Bu İHA’lar, görev profiline uygun olarak dayanıklılık, hız ve menzil açısından özelleştirilmiştir. Örneğin, kısa menzilli görevler için tasarlanan kamikaze İHA’lar ağırlık azaltılarak hız ve hedef doğruluğu artırılmaya çalışılırken, daha uzun menzilli görevlerde batarya/yakıt kapasiteleri ve yakıt sistemleri güçlendirilmektedir.

Yazılım Bileşenleri

İHA’ların yazılım bileşenleri, otonom hareket etme, hedef belirleme, izleme ve veri iletişimini sağlamada kritik öneme sahiptir. Özellikle kamikaze İHA'lar, tek yönlü olarak kendini imha ederek saldırı gerçekleştirme amacıyla geliştirilmiş araçlar olduğundan yazılım bileşenlerinde özel geliştirmelere sahip olmak zorundadırlar.

• Otonomi ve Yönlendirme Teknolojileri

Kamikaze İHA'larda kullanılan otonomi yazılımları, aracın herhangi bir insan müdahalesine gerek duymadan belirlenen rotada hedefe doğru ilerlemesini sağlar. Küresel Konumlama Sistemleri (GPS-Global Positioning System), Ataletsel Serrüsefer Sistemleri (INS-Internal Navigation System) ve diğer yer belirleme teknolojileri ile desteklenen bu otonom sistemler, yüksek hassasiyetle hedefe yönelme kabiliyetine sahip olmalıdır. Ayrıca, önceden tanımlanmış bir uçuş planına göre hareket etmesi gereken kamikaze İHA’lar, rotadaki engellerden kaçınma ve manevra yapabilme yetenekleriyle donatılmaktadırlar.

• Görüntü İşleme, Hedef Takibi ve Engel Aşma Kabiliyetleri

Kamikaze İHA’larda kullanılan gelişmiş görüntü işleme sistemleri, hedefin doğru bir şekilde tespit edilmesi için önemlidir. Zorlu hava koşullarında veya düşük görünürlükte bile hedefin tespiti sağlanabilir. Bu sayede, hedefin konumu, hızı ve yönü analiz edilerek İHA’nın hedefe doğru yönelmesi sağlanır. Hedef izleme sistemleri ise hareketli hedeflerde pozisyonun sürekli güncellenmesini ve hedefin başarıyla vurulmasını mümkün kılar.

Ayrıca bu İHA’lar, kendilerine atanan hedefe çarpmadan önce engellerden kaçınmak veya belirli bir hız ve irtifada ilerlemek için özel algoritmalarla donatılmıştır. Hedef doğruluğunu artırmak için kullanılan bu algoritmalar, sürekli veri akışı ile İHA'nın rotasını optimize ederek, hedefin en kısa ve güvenli yoldan vurulmasını sağlar.

Şekil 4 TİTRA Üretimi DELİ Sabit Kanat Kamikaze İHA

• Veri Güvenliği ve Haberleşme Protokolleri

İHA'ların güvenli bir şekilde yönlendirilmesi ve hedef bilgilerinin korunması, veri güvenliği protokolleri ile sağlanır. Bu protokoller, İHA ile yer kontrol merkezi arasında kurulan iletişim hattını korur ve aracın muhasım unsurlar tarafından ele geçirilmesini veya rotasının değiştirilmesini önler. Özellikle kamikaze İHA'larda uçuş sırasında hedef verilerini korumak amacıyla kriptografik şifreleme teknikleri kullanılır. Haberleşme protokolleri ise İHA'nın yer kontrol merkezine veya diğer İHA'lara veri aktarımını sağlar, böylece sahadaki durum hakkında anlık bilgi alınır ve gerektiğinde rota veya görev değişiklikleri yapılabilir.

Şekil 5 STM Üretimi KARGU Döner Kanat Kamikaze İHA

Faydalı Yük Bileşenleri

Kamikaze İHA’larda kullanılan patlayıcı sistemler, hedefe ulaşıldığında yüksek etkili bir imha gücü sağlamak amacıyla özel olarak tasarlanmalıdır. Bu İHA’lar genellikle taşıdıkları mühimmat türleri bakımından saldırı önceliklerine göre özelleştirilir. Yüksek infilaklı mühimmat, geniş bir alanda güçlü patlamalar oluşturarak zırhsız ve toplu hedef gruplarına karşı etkiliyken; parça tesirli mühimmat, patlama sonrası etrafa saçılan metal parçaları ile geniş bir çevredeki unsurlara zarar vermeyi amaçlar. Anti-zırh mühimmat ise daha kalın zırhlı araçları ve binaları etkisiz hale getirebilecek özellikte olup, özellikle tanklar veya zırhlı araçlar gibi güçlü hedefleri imha etmek için kullanılır.

Kamikaze İHA’larda mühimmatın özelleştirilmesi, düşük maliyetle etkili bir tehdit oluşturma yaklaşımı doğrultusunda geliştirilmiştir. Özelleştirilmiş mühimmat sistemleri, uygun maliyetlerle farklı hedef profillerine göre ayarlanabilir, bu da kamikaze İHA’ların geniş bir görev yelpazesinde kullanılmasını sağlamaktadır. Bu sayede kamikaze İHA’lar, maliyet-etkinliği yüksek, görev odaklı bir tehdit unsuru haline gelmiştir.

Sensör ve Algılayıcı Sistemler

Kamikaze İHA’larda kullanılan sensörler, farklı çevre koşullarında hedef tespitini kolaylaştıran termal, optik ve kızılötesi algılayıcılardan oluşabilmektedir. Termal algılayıcılar, gece ve düşük görünürlük koşullarında hedeflerin izlenmesine olanak tanımaktadır. Optik sensörler yüksek çözünürlüklü görüntü sağlayarak görsel doğruluğun önemli olduğu saldırılarda kullanılır. Kızılötesi algılayıcılar ise sıcak cisimleri ayırt ederek ısı üreten hedefler kolayca tespit edilebilmektedir.

Radar ve LIDAR gibi ileri algılayıcılar da kamikaze İHA’larda engel aşma ve hassas hedefleme yetenekleri için kullanılmaktadır. LIDAR, ışık dalgalarıyla mesafe ölçümü yaparak çevresindeki engelleri haritalandırırken, radar daha geniş alanlarda hedeflerin yerini belirler. Bu sensörlerin entegre kullanımı, kamikaze İHA’nın hem doğrulukla hedefini bulmasını sağlar hem de değişen ortamlara hızlı tepki verebilmesini mümkün kılar.

Şekil 6 STM ve ROKETSAN Üretimi ALPAGUT Sabit Kanat Kamikaze İHA

Asimetrik Harp Unsuru Olarak Etkisi

Kamikaze İHA’lar, savaş alanlarında düşmanın dikkatini dağıtma, düşük maliyetle yüksek tahribat yaratma ve karar süreçlerini hızlandıran operasyonel esneklik gibi önemli taktiksel avantajlar sağlar. Özellikle düşük bütçeli ordular için asimetrik üstünlük sağlayan bu İHA’lar, milyon dolarlık hava savunma sistemlerine karşı maliyet-etkin bir çözüm sunmaktadır. Kamikaze İHA’ların asimetrik savaş tekniklerine benzer şekilde pusu ve hedefli saldırılar için kullanılması, düşman üzerinde beklenmedik bir baskı oluşturarak savunma düzenlerinin bozulmasını sağlar. Karşı konulması güç ve ani saldırı kabiliyetleri sayesinde, bu İHA’lar bölgesel güç dengelerinde değişim oluşturarak, küçük ölçekli kuvvetlerin daha güçlü ordulara karşı etkinlik göstermesine olanak tanımaktadır.

Şekil 7 Robit Teknoloji Üretimi V Kanat Formunda AZAB Kamikaze İHA

Örneklerle Güncel Savaş Alanlarında Kullanımı

Kamikaze İHA’lar, Ukrayna-Rusya çatışması, Karabağ Savaşı ve Ortadoğu'daki Hizbullah, İran, İsrail arasındaki gerilimlerde stratejik avantaj unsuru olarak karşımıza çıkmıştır. Özellikle hava savunma sistemleri, kara birlikleri ve kritik altyapılar üzerinde ciddi tahribat oluşturmuşturç Ukrayna-Rusya çatışmasında, Ukrayna’nın kamikaze İHA’larla Rus hava savunma sistemlerine ve cephe hattındaki zırhlı birliklere yönelik saldırıları, düşman kuvvetlerinin savunma kapasitesini zayıflatmıştır. Karabağ Savaşı'nda Azerbaycan, Ermenistan hedeflerine yönelik İHA saldırılarında hassas güdüm sistemleriyle zırhlı araçlar ve topçu bataryalarını etkisiz hale getirmiştir. Ortadoğu’da ise Hizbullah ve İran, küçük kamikaze İHA’larla İsrail’in kritik altyapısına yönelik saldırılar düzenleyerek, savunma sistemlerine karşı düşük maliyetli, etkin bir tehdit oluşturmuştur. Bu örnekler, kamikaze İHA’ların stratejik noktalara, askeri hedeflere ve sivil altyapıya yönelik saldırılarla hem savaş alanlarında hem de sivil yaşamda büyük etkiler oluşturmuş, modern çatışma dinamiklerinde vazgeçilmez bir unsur haline gelmiştir.

Şekil 8 Karabağ Savaşında Aktif Kullanılan HAROP Kamikaze İHA

Sonuç ve Değerlendirmeler

Düşük maliyetli, yüksek etkili saldırılar ve operasyonel esneklik gibi yenilikler kamikaze İHA’lar sayesinde savaş alanlarında sıkça görülmeye başlanmıştır. Gelecekteki askeri operasyonlarda, bu İHA’ların daha gelişmiş yapay zeka ve görüntü işleme sistemleriyle desteklenerek hedef doğruluğu ve engel aşma kabiliyetlerinin daha da artması beklenmektedir. Asimetrik harp unsurları olarak kamikaze İHA’lar, büyük bütçelere sahip olmayan kuvvetlerin etkin saldırı yapabilmelerini sağlarken, bu teknoloji öte yandan çatışmaların etik boyutunu yeniden tartışmaya açmaktadır. Özellikle sivil hedeflere yönelik saldırılar, savaşın etik kurallarını zorlayarak kamikaze İHA’ların kullanımını daha da karmaşık ve tartışmalı hale getireceği aşikardır.

Kenan POLAT - Teknikhane Derneği Yönetim Kurulu Başkanı

(Makale, Ocak 2025 tarihinde Tarf Dergisi birinci sayısında yayımlanmıştır.)